İlaç tedavisi

Psikiyatrist çocuğuma ne zaman ilaç önerir?

Çocuk ve ergenlerde ilaç, genellikle şu durumlarda gündeme gelir:

• Belirtiler orta ya da ağır düzeydeyse ve çocuğun okul, aile ya da arkadaş yaşamını belirgin biçimde bozuyorsa
• Ebeveyn eğitimi, psikoterapi ve okul düzenlemeleri gibi yöntemler denenmiş ama yeterli olmamışsa
• Çocuk sıkıntısı nedeniyle terapiye katılamayacak durumdaysa
• Kendine ya da başkalarına zarar verme riski varsa
• Dikkat eksikliği gibi bazı durumlarda ilacın ilk seçeneklerden biri olduğu kabul ediliyorsa

Her çocuğa ilaç verilmez. Pek çok çocuk ilaç kullanmadan, aile çalışması ve terapiyle iyileşir. Psikiyatrist ilacı önerirken neden önerdiğini, beklenen faydayı ve ilaç kullanılmamasının olası sonuçlarını açıkça anlatır.

Kararı kim verir, çocuğum söz sahibi mi?

Yasal olarak karar ebeveynlere aittir; ancak çocuğun ve özellikle gencin bu karara katılması çok önemlidir. Psikiyatrist ilacı çocuğa yaşına uygun bir dille anlatır, onun sorularını ve kaygılarını dinler. Ergenler bazen ilaç kullanmak istemez; kilo almaktan, “farklı” görünmekten ya da kişiliklerinin değişeceğinden korkabilirler. Bu kaygıları ciddiye almak ve gençle birlikte çözüm aramak, tedaviye uyumu belirgin biçimde artırır. Gencin ilacın etkisini kendi gözlemleriyle değerlendirmesine fırsat vermek, ona tedavi üzerinde söz hakkı tanır.

İlaca başlamadan önce neler yapılır?

İlaca başlamadan önce psikiyatrist çocuğun genel sağlık durumunu değerlendirir. Boy, kilo, nabız ve tansiyon ölçülür. Ailede kalp hastalığı, genç yaşta ani ölüm ya da bazı ruhsal hastalıkların bulunup bulunmadığı sorulur. Kullanılan diğer ilaçlar, vitaminler ve bitkisel ürünler gözden geçirilir. Seçilecek ilaca göre bazen kan değerlerine ya da kalbin elektriksel kaydına da bakılır. Bu bilgiler, en uygun ilacın seçilmesini ve olası risklerin önceden belirlenmesini sağlar.

Hangi yan etkilerde psikiyatristi aramalıyım?

Yan etkilerin çoğu hafiftir ve ilk haftalarda görülüp zamanla azalır. İlacı kendiliğinden bırakmak yerine her zaman önce psikiyatristinizle konuşun.

İlacı çocuğuma nasıl veririm?

Küçük çocuklar tablet ya da kapsül yutmakta zorlanabilir. Bazı ilaçların şurup ya da ağızda dağılan biçimleri vardır; psikiyatristinize bu seçenekleri sorabilirsiniz. Bazı kapsüller açılıp yumuşak bir yiyecekle karıştırılabilir, ama her ilaç için bu uygun değildir; önce mutlaka danışın. İlacın her gün aynı saatte verilmesi, bir hatırlatıcı ya da haftalık ilaç kutusu kullanılması düzeni kolaylaştırır. İlacı bir ödül ya da ceza aracı olarak kullanmaktan kaçının.

Okulda ilaç alması gerekirse?

Pek çok ilaç sabah evde alınarak gün boyu etki gösterir. Okul saatlerinde ilaç alınması gerekiyorsa, bu durum okul yönetimiyle ve okul sağlık birimiyle planlanır. İlacın kimde saklanacağı, kim tarafından verileceği ve unutulduğunda ne yapılacağı önceden belirlenir. Ergenlerde ilacın arkadaşlarla paylaşılmaması gerektiği de açıkça konuşulmalıdır.

İlaç ne zaman ve nasıl bırakılır?

İlacın kullanım süresi sorunun türüne ve çocuğun yanıtına göre belirlenir. Kaygı ve depresyonda, belirtiler düzeldikten sonra ilaç genellikle bir süre daha sürdürülür; bu süre kalıcı iyileşmeyi destekler. Ardından ilaç, psikiyatristin önerdiği bir plana göre kademeli olarak azaltılır. Bırakma için sınav dönemleri yerine daha sakin dönemler tercih edilir. Dikkat eksikliği ilaçlarında ise kullanım süresi, çocuğun gelişimine ve günlük yaşamdaki ihtiyacına göre belirli aralıklarla yeniden değerlendirilir.

Ergen ilacını kendi başına bırakırsa ne olur?

Ergenler bazen kendilerini iyi hissettiklerinde ya da yan etkilerden rahatsız olduklarında ilaçlarını kendi kararlarıyla bırakabilir. Bazı ilaçlarda ani bırakma baş dönmesi, huzursuzluk, uyku sorunları ya da belirtilerin geri gelmesi gibi sorunlara yol açabilir. Bu nedenle gençle, ilacı bırakmak istediğinde bunu önce aile ve psikiyatristle konuşması gerektiği baştan açıkça kararlaştırılmalıdır. Gencin bırakma isteğinin arkasındaki nedenleri anlamak, örneğin kilo alımı ya da arkadaşlarından çekinme gibi, çoğu zaman bir çözüm bulunmasını sağlar: doz ayarı, ilaç değişikliği ya da alım saatinin değiştirilmesi gibi.

İlaç tedavisi sırasında ebeveynler neleri not etmeli?

İlk haftalarda ebeveynlerin kısa notlar tutması, psikiyatristin doğru doz ayarı yapmasına yardım eder. Uyku saati ve süresi, iştah, ruh hâli, okul ve ödev performansı, öğretmenden gelen geri bildirimler ve fark edilen yan etkiler bu notlara eklenebilir. Notların tarihli olması, değişikliklerin ilacın başlangıcıyla ya da doz değişikliğiyle ilişkisini görmeyi kolaylaştırır.

Bitkisel ürünler ve takviyeler güvenli mi?

“Doğal” olarak tanıtılan bazı bitkisel ürünler ve takviyeler, psikiyatrik ilaçlarla etkileşerek yan etkileri artırabilir ya da ilacın etkisini azaltabilir. Çocuğunuza herhangi bir bitkisel ürün, vitamin ya da takviye vermeden önce psikiyatristinize danışmanız önemlidir. Bazı takviyelerin etkisi bilimsel olarak gösterilmemiştir; bu ürünler kanıtlanmış tedavilerin yerine kullanılmamalıdır.

İlaç terapinin yerini tutar mı?

Hayır. Çoğu durumda ilaç, belirtileri hafifleterek çocuğun terapiye, okula ve aile yaşamına daha iyi katılmasını sağlar. Bilişsel davranışçı terapi, ebeveyn danışmanlığı ve okul düzenlemeleri ilaçla birlikte yürütüldüğünde en iyi sonuç alınır. İlaç bırakıldıktan sonra da terapide öğrenilen beceriler kazanımların korunmasına yardım eder.

Genel ilaç ile eşdeğer ilaç arasında fark var mı?

Eczanede aynı etken maddeyi içeren farklı firmaların ilaçlarıyla karşılaşabilirsiniz. Bu ilaçlar aynı etken maddeyi aynı miktarda içerir; ancak bazı çocuklar renk, tat ya da tablet biçimindeki değişikliğe tepki gösterebilir ya da ebeveynler etkide fark gözlemleyebilir. İlacın markasında bir değişiklik olduğunda bunu not etmek ve fark ettiğiniz değişiklikleri psikiyatristinizle paylaşmak yararlıdır.

Kardeşler ve evdeki güvenlik

Evde birden fazla çocuk varsa, ilaçların çocukların ulaşamayacağı, kilitli ya da yüksek bir yerde saklanması gerekir. Küçük kardeşlerin ilaçları şeker sanarak alması ciddi zehirlenmelere yol açabilir. Kendine zarar verme riski olan ergenlerde ise ilaçların gencin değil, ebeveynin denetiminde tutulması ve yalnızca günlük dozun verilmesi önerilir. Kullanılmayan eski ilaçların evde biriktirilmemesi de önemli bir güvenlik önlemidir.