Çocuğunuzun davranışlarındaki bir değişiklik sizi endişelendiriyorsa, ilk soru çoğu zaman "Kime gitmeliyim?" olur. Bu sayfada çocuk ergen psikiyatristinin ne yaptığını, hangi durumlarda başvurmanız gerektiğini, ilk görüşmenin nasıl geçtiğini ve nasıl hazırlanacağınızı adım adım anlatıyoruz.
Çocuk ergen psikiyatristi, tıp fakültesini bitirdikten sonra çocuk ve ergen psikiyatrisi alanında uzun bir uzmanlık eğitimi almış hekimdir. Doğumdan 18 yaşına kadar çocukların ve gençlerin duygu, davranış, dikkat, öğrenme, gelişim ve ilişki sorunlarını değerlendirir. Yetişkin psikiyatristinden farkı, her yakınmayı çocuğun gelişim dönemiyle birlikte ele almasıdır: aynı belirti bir okul öncesi çocukta ve bir ergende çok farklı anlamlar taşıyabilir.
Çocuk ergen psikiyatristi bir hekim olarak çocuğun bedensel sağlığını da göz önünde bulundurur; ruhsal belirtilere yol açabilecek tiroid sorunları, uyku apnesi, işitme kaybı ya da ilaç yan etkileri gibi nedenleri ayırt eder. Gerektiğinde tetkik ister, tanı koyar, tedavi planını aileyle birlikte oluşturur ve takip eder. Tedavi aile rehberliği, psikoterapi, okul iş birliği ve gerekli durumlarda ilaçtan oluşabilir. Psikolog, özel eğitim uzmanı, dil ve konuşma terapisti ve çocuk doktoruyla ekip olarak çalışır.
Her endişe bir hastalık anlamına gelmez; ama bazı durumlar beklemeden değerlendirilmeyi hak eder. Aşağıdaki karşılaştırma karar vermenize yardımcı olabilir.
İlk görüşme, çocuğunuzu ve ailenizi tanımaya yöneliktir. Genellikle 45–60 dakika sürer ve değerlendirme çoğu zaman birkaç görüşmeye yayılır.
Yakınmaları, ne zaman başladıklarını ve önceki raporları kısa bir listeye yazın; karneleri ve öğretmen notlarını hazırlayın.
Psikiyatrist gebelikten bugüne gelişim öyküsünü, aile ve okul ortamını ve sizi en çok endişelendiren konuları dinler.
Küçük çocuklarla oyun ve resimle, ergenlerle sohbetle görüşülür; ergene ailesinden ayrı konuşma fırsatı tanınır.
Görüşme sonunda ilk izlenim açık bir dille anlatılır; gerekirse ek inceleme, terapi ya da ilaç seçenekleri birlikte konuşulur.
Küçük çocuklara "Duygularımızı konuşabileceğimiz, çocuklara yardım eden bir doktora gideceğiz; orada oyun oynayıp sohbet edeceğiz" demek yeterlidir. Doktorun iğne yapmayacağını söylemek çoğu çocuğu rahatlatır. Ergenlere ise neden gitmek istediğinizi dürüstçe anlatın, görüşmede söylediklerinin gizli kalacağını bildirin ve onun da sormak istediklerini not etmesini önerin. Görüşmeyi ceza ya da tehdit olarak sunmaktan kaçının.
Ebeveynlerin en sık sorduğu sorulardan biri budur. İki meslek de çocuk ruh sağlığında önemli rol oynar ve çoğu zaman birlikte çalışır; aralarındaki temel farklar şöyledir:
| Çocuk ergen psikiyatristi | Çocuk psikoloğu | |
|---|---|---|
| Eğitim | Tıp fakültesi + çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanlığı | Psikoloji lisansı; klinik alanda yüksek lisans ve terapi eğitimleri |
| Tanı | Tıbbi tanı koyar, bedensel nedenleri ayırt eder | Psikolojik değerlendirme ve testler yapar |
| Tetkik | Gerektiğinde kan tahlili ve diğer tetkikleri ister | Tetkik istemez |
| İlaç | Gerektiğinde ilaç başlatır ve izler | İlaç yazamaz |
| Terapi | Terapi uygular ya da planlar | Terapinin ana uygulayıcısıdır |
Dikkat eksikliği, otizm, ağır depresyon, yeme bozukluğu, kendine zarar verme ya da ilaç gerekebileceği düşünülen durumlarda önce çocuk ergen psikiyatristine başvurmak, doğru tanı ve tedavi planı için zaman kazandırır.
Hayır. Çocuk ve ergenlerde tedavinin temelini çoğu zaman aile rehberliği, psikoterapi ve okulla iş birliği oluşturur. İlaç tedavisi, belirtiler günlük yaşamı belirgin biçimde bozuyorsa, kanıta dayalı başka yöntemler yeterli olmadıysa ya da bazı durumlarda (örneğin orta-ağır dikkat eksikliği, ağır depresyon ya da kaygı) ilk seçeneklerden biri olarak gündeme gelir. Bu durumda psikiyatrist ilacın neden önerildiğini, beklenen faydasını, olası yan etkilerini ve ne kadar süre kullanılacağını aileyle ve çocuğun yaşına uygun biçimde çocukla konuşur. Kontroller düzenli yapılır; ilaç asla kendiliğinden kesilmez ya da doz değiştirilmez.
Tedavinin başlangıcında görüşmeler daha sık, düzelme oldukça daha seyrek yapılır. İlk değerlendirmenin yüz yüze olması önerilir; sonraki kontrol görüşmelerinin ve aile rehberliğinin bir kısmı online sürdürülebilir. Bu, özellikle yoğun çalışan aileler ve sınav dönemindeki gençler için kolaylık sağlar.
Ankara'nın en kalabalık on ilçesi için hazırladığımız sayfalarda, ebeveynlerin bir çocuk ergen psikiyatristine en çok danıştığı konulardan birini ayrıntılı olarak anlattık.
Tıp fakültesini bitirdikten sonra çocuk ve ergen psikiyatrisi alanında uzmanlık eğitimi almış hekimdir. 0–18 yaş arasındaki çocuk ve gençlerin ruhsal ve gelişimsel sorunlarını değerlendirir ve tedavi eder.
Hekim olduğu için gerektiğinde ilaç yazabilir; ancak her çocuğa ilaç verilmez. Tedavinin temeli çoğu zaman aile rehberliği ve psikoterapidir.
Hayır. Muayene bilgileri tıbbi gizlilik kapsamındadır ve ailenin onayı olmadan okulla paylaşılmaz.
Genellikle 45–60 dakika sürer. Değerlendirme çoğu zaman birkaç görüşmeye yayılır.
Yaşına uygun, dürüst ve sakin bir dille anlatın: "Duygularımızı ve zorlandığımız şeyleri konuşabileceğimiz, çocuklara yardım eden bir doktora gideceğiz." Doktorun iğne yapmayacağını söylemek küçük çocukları rahatlatır.
Zorlamak yerine bir görüşmeyi denemesini isteyin ve gizlilik ilkesini anlatın. Gerekirse ilk görüşmeyi ebeveynler yalnız yapabilir.
Tanı, tetkik ve ilaç gerektiği düşünülen durumlarda psikiyatrist; psikolojik test ve terapi ihtiyacında psikolog öne çıkar. Çoğu zaman birlikte çalışırlar.
Sorunun türüne ve tedaviye göre değişir; başlangıçta daha sık, düzelme oldukça daha seyrek yapılır. Bir kısmı online sürdürülebilir.