Etimesgut Çocuk Ergen Psikiyatristi: Ailelere Bilgi

Utangaçlık mı, sosyal kaygı mı?

Utangaç bir çocuk yeni ortamlarda bir süre çekingen kalır ama zamanla ısınır, arkadaş edinir ve istediği şeyleri yapmaktan geri durmaz. Sosyal kaygıda ise çocuk başkalarının önünde mahcup olmaktan, yanlış bir şey söylemekten ya da eleştirilmekten o kadar korkar ki doğum günü partilerine gitmez, sınıfta söz almaz, telefonu açmaz, öğretmenine soru soramaz. Kaygı, olaydan günler önce başlar ve günlük yaşamı belirgin biçimde daraltır.

Seçici konuşmazlık nedir?

Seçici konuşmazlıkta çocuk evde ve yakın ailesiyle rahatça konuşur ama okulda, yabancıların yanında ya da bazı akrabalarının yanında hiç konuşamaz. Bu bir inat ya da saygısızlık değildir; çocuk konuşmak ister ama kaygı onu "dondurur". Genellikle 2–5 yaş arasında, çoğu zaman okula başlarken fark edilir. Çocuk ihtiyaçlarını işaretle, başını sallayarak ya da fısıldayarak anlatabilir. Bir aydan uzun süren (okulun ilk ayı dışında) ve okulu etkileyen durumlarda değerlendirme gerekir.

Ergenlerde sosyal kaygı

Ergenlikte sosyal kaygı genellikle sınıf önünde konuşma, sunum yapma, kantinde yemek yeme, yeni bir gruba katılma ve karşı cinsle iletişim gibi durumlarda yoğunlaşır. Genç, kızarma, titreme ya da sesinin titremesinin fark edileceğinden korkar. Bu korkular okula devamsızlığa, ders başarısının düşmesine, yalnızlaşmaya ve ilerleyen yaşlarda depresyon ile alkol kullanımına zemin hazırlayabilir. Ekran üzerinden iletişim zamanla yüz yüze iletişimin yerini alabilir.

Ailelerin ve öğretmenlerin kaçınması gerekenler

• "Hadi konuş, ayıp oluyor" diyerek baskı yapmak
• Çocuğun yerine sürekli konuşmak ya da onun adına cevap vermek
• Konuşmadığı için cezalandırmak ya da konuşursa büyük ödüller vaat etmek
• Başkalarının yanında onun "utangaç" ya da "dilsiz" olduğunu söylemek
• Kaygı verdiği için bütün sosyal ortamlardan tamamen uzak tutmak

Psikiyatrist nasıl yardımcı olur?

Bilişsel davranışçı terapi çocuklarda ve ergenlerde sosyal kaygının en etkili tedavisidir. Çocuk, korktuğu sosyal durumlarla en kolaydan başlayarak aşamalı biçimde yüzleşir; olumsuz düşüncelerini fark etmeyi ve sınamayı öğrenir. Seçici konuşmazlıkta "basamaklı konuşma" yöntemiyle önce güvenli bir kişiyle yeni bir ortamda, sonra yanına yeni kişilerin eklenmesiyle konuşma adım adım genişletilir. Öğretmenin ve okulun sürece katılması başarıyı belirgin biçimde artırır. Kaygı çok yoğun ve uzun süreliyse ya da terapiye yeterli yanıt alınamıyorsa ilaç tedavisi de değerlendirilebilir.

Evde küçük adımlar

• Çocuğun kendini rahat hissettiği bir arkadaşını eve davet edin; tanıdık ortam konuşmayı kolaylaştırır.
• Restoranda sipariş vermek, bakkaldan bir şey almak gibi küçük görevleri birlikte planlayın.
• Başardığı küçük adımları somut biçimde takdir edin.
• Kendi sosyal kaygılarınızla nasıl baş ettiğinizi örnek olarak paylaşın.

Sosyal kaygı okul başarısını etkiler mi?

Sosyal kaygı yaşayan çocuklar ve ergenler bildikleri hâlde söz almaz, soru sormaz, sunum ve sözlü sınavlardan kaçınır. Grup çalışmalarında geri planda kalır, öğretmenden yardım istemekte zorlanır. Bu nedenle başarıları yeteneklerinin altında görünebilir. Bazı gençler sunum günlerinde okula gitmemeyi seçer; bu da devamsızlığa yol açar.

Öğretmenlerle iş birliği yapılarak sözlü katılım aşamalı olarak artırılabilir: önce öğretmene yazılı soru vermek, sonra küçük bir grupta konuşmak, ardından sınıf önünde kısa bir cevap vermek. Sunumların önce yalnız öğretmene yapılması gibi geçici düzenlemeler, gencin başarı yaşamasına fırsat verir. Amaç kaçınmayı kalıcı hâle getirmek değil, adım adım katılımı artırmaktır.

Arkadaşlık becerileri nasıl desteklenir?

Sosyal kaygılı çocuklar arkadaşlık kurmak ister ama ilk adımı atmakta zorlanır. Küçük ve yapılandırılmış ortamlar (bir arkadaşla ev ziyareti, ortak ilgiye dayalı kurslar, takım sporları) kalabalık gruplardan daha kolaydır. Çocuğun ilgi duyduğu bir etkinlik, konuşma için doğal bir konu sağlar.

Evde selam verme, kendini tanıtma, oyuna katılmak isteme ve sohbeti sürdürme gibi beceriler oyun yoluyla prova edilebilir. Çocuk bir sosyal ortama gitmeden önce neyle karşılaşacağını konuşmak ve sonrasında neyin iyi gittiğini birlikte değerlendirmek özgüveni artırır. Ebeveynlerin çocuğun yerine konuşmaması ve ona zaman tanıması, becerilerin gelişmesine alan açar.

Etimesgut'ta çocuk ergen psikiyatristine başvuru

Etimesgut'ta yaşayan aileler sosyal kaygı ya da seçici konuşmazlık şüphesinde çocuk ve ergen psikiyatrisi polikliniklerine ya da muayenehanelere başvurabilir. Seçici konuşmazlıkta çocuğun evde konuşurken çekilmiş kısa bir ses ya da video kaydı, uzmanın çocuğun dil becerilerini değerlendirmesine yardımcı olur.