Polatlı Çocuk Ergen Psikiyatristi: Ailelere Bilgi

Kıskançlık neden olur?

Okul öncesi çocuk, dünyasının merkezinde anne ve babasının olduğu bir dönemdedir. Yeni bir bebek geldiğinde ilginin büyük kısmı ona yönelir; büyük çocuk bunu sevgi kaybı olarak algılayabilir. Bu duyguları sözcüklerle anlatmayı henüz bilmediği için davranışlarıyla anlatır: bebeğe sertçe sarılma, onu itme, anne bebeği emzirirken huysuzlanma, "bebeği geri götürelim" demek. Kardeşler arasındaki yaş farkı, çocuğun mizacı ve ailedeki diğer değişiklikler (taşınma, kreşe başlama) kıskançlığın şiddetini etkiler.

Okul öncesi dönemde sık görülen davranışlar

• Geriye dönüşler: kazanılmış tuvalet kontrolünü kaybetme, emzik ya da biberon isteme, bebek gibi konuşma
• Saldırganlık: vurma, ısırma, itme, oyuncakları fırlatma
• İnatlaşma: yemek, banyo ve uyku saatinde direnç, sık "hayır" deme
• Dikkat çekme: ebeveyn bebekle ilgilenirken yaramazlık yapma, ağlama nöbetleri
• Uyku sorunları: gece uyanmaları, yalnız uyumak istememe

Kardeş gelmeden önce hazırlık

Çocuğa kardeşin geleceği, yaşına uygun biçimde ve doğumdan birkaç ay önce anlatılmalıdır. Bebek bakımı hakkında resimli kitaplar okumak, çocuğu bebek odasının hazırlanmasına dahil etmek, bebeğin önce çok uyuyacağını ve ağlayacağını anlatmak gerçekçi beklentiler oluşturur. Tuvalet eğitimi, kreşe başlama ya da odadan ayırma gibi büyük değişiklikleri bebeğin doğumuna denk getirmemek, büyük çocuğun yükünü azaltır.

Ailelere öneriler

• Her gün büyük çocukla baş başa, kısa ama yalnız ona ait bir "özel zaman" ayırın.
• Duygusunu kabul edin: "Bazen kardeşine kızıyorsun, çünkü annemle daha az vakit geçiriyoruz. Bunu anlıyorum."
• Duyguya izin verin ama zarar verici davranışa net sınır koyun: "Kızabilirsin ama kardeşine vurmana izin vermem."
• Büyük çocuğa "abla/ağabey" olmanın ayrıcalıklarını gösterin; bebeğin bakımında küçük, isteğe bağlı görevler verin.
• Kardeşleri kıyaslamayın; her çocuğun kendine ait özelliklerini övün.
• Geriye dönüş davranışlarını azarlamadan, sabırla karşılayın; çoğu kendiliğinden geçer.

Ne zaman psikiyatriste başvurulmalı?

Kıskançlık ve davranış değişiklikleri çoğu zaman birkaç ay içinde azalır. Şu durumlarda bir çocuk ergen psikiyatristiyle görüşmek önerilir: davranışlar altı aydan uzun sürüyor ve giderek artıyorsa, kardeşe ciddi zarar verme riski varsa, çocuk kreşte ya da anaokulunda da sürekli saldırganlık gösteriyorsa, uzun süreli uyku ve yeme sorunları başladıysa ya da çocuk belirgin biçimde mutsuz ve içine kapanık hâle geldiyse. Bu tablolar bazen dikkat eksikliği, dil gelişim gecikmesi ya da kaygı gibi başka bir sorunun da işareti olabilir.

Psikiyatrist nasıl destek olur?

Okul öncesi davranış sorunlarında temel yaklaşım ebeveyn rehberliğidir. Psikiyatrist ailenin günlük düzenini, disiplin yöntemlerini ve çocukla etkileşimini değerlendirir; olumlu ilgiyi artıran, net ve tutarlı sınırlar koyan yapılandırılmış ebeveynlik programları önerir. Ebeveyn-çocuk etkileşimine odaklanan oyun temelli çalışmalar, bu yaş grubunda çok etkilidir. Çocuğun gelişimi, dil becerileri ve olası eşlik eden sorunlar da birlikte değerlendirilir.

Kardeş kavgalarına ne zaman karışılmalı?

Kardeşler arasında tartışma ve küçük kavgalar olağandır ve paylaşma, uzlaşma ve sınır koyma becerilerinin gelişmesine katkı sağlar. Ebeveynlerin her tartışmaya hemen müdahale etmesi, çocukların kendi aralarında sorun çözmeyi öğrenmesini engelleyebilir. Ancak fiziksel şiddet, aşağılama ya da sürekli aynı çocuğun zarar gördüğü durumlarda araya girmek gerekir.

Müdahale ederken "kim başlattı" sorusuyla suçlu aramak yerine, her iki çocuğun duygusunu kabul etmek ve birlikte bir çözüm bulmaya yönlendirmek daha etkilidir: "İkiniz de aynı oyuncakla oynamak istiyorsunuz. Nasıl sırayla oynayabilirsiniz?" Ailede herkes için geçerli basit kurallar (vurmak yok, kırıcı söz yok) belirlemek ve kardeşlerin birlikte iyi geçirdiği zamanları fark edip takdir etmek kavgaları azaltır.

Yaşça yakın kardeşler ve ikizler

Yaşları birbirine yakın kardeşler ve ikizler, aynı oyuncaklara, aynı arkadaşlara ve ebeveynin aynı anda ilgisine ihtiyaç duyduğu için rekabeti daha yoğun yaşayabilir. Sürekli birlikte anılmak ve kıyaslanmak, her çocuğun kendine özgü kimliğini geliştirmesini zorlaştırabilir.

Her çocuğun ayrı ilgi alanlarının desteklenmesi, ayrı arkadaşlıklar kurabilmesi, zaman zaman farklı etkinliklere katılması ve ebeveyniyle baş başa zaman geçirmesi önemlidir. İkizlerin ya da yakın yaştaki kardeşlerin farklı sınıflarda olması bazı durumlarda yararlı olabilir; bu karar çocukların mizacına göre okulla birlikte verilmelidir. Kardeşler arasında adalet, her çocuğa aynı şeyi vermek değil, her birinin ihtiyacına göre davranmaktır.

Polatlı'da çocuk ergen psikiyatristine başvuru

Polatlı'da yaşayan aileler okul öncesi davranış sorunları ve kardeş kıskançlığı için çocuk ve ergen psikiyatrisi polikliniklerine ya da muayenehanelere başvurabilir. Kreş ya da anaokulu öğretmeninin gözlemleri, çocuğun farklı ortamlardaki davranışını anlamak için çok değerlidir.