Çankaya Çocuk Ergen Psikiyatristi: Ailelere Bilgi

Ergenlik bunalımı mı, depresyon mu?

Ergenlikte kısa süreli kırgınlıklar, odaya kapanma ve ailesiyle tartışma beklenen şeylerdir. Depresyonda ise bu tablo neredeyse her gün ve günün büyük bölümünde sürer, en az iki hafta devam eder ve gencin işlevlerini bozar. Ayırt ettirici işaretler şunlardır: genç eskiden sevdiği etkinliklere ve arkadaşlarına da ilgisini kaybetmiştir, uykusu ve iştahı belirgin biçimde değişmiştir, kendini sürekli yorgun ve değersiz hisseder, ders başarısı düşmüştür.

Ergen depresyonu nasıl görünür?

• Sık sinirlenme, küçük şeylere öfke patlamaları, kapıları çarpma
• Odadan çıkmama, ailece yapılan etkinliklerden kaçınma
• Gece uyuyamama ya da öğlene kadar uyuma; iştahta azalma veya aşırı yeme
• "Hiçbir şeyin anlamı yok", "Ben beceriksizim" gibi sözler
• Derslere odaklanamama, ödevleri bırakma, okula gitmek istememe
• Baş, karın ve sırt ağrısı gibi açıklanamayan bedensel yakınmalar
• Sosyal medyada ve oyunlarda gece geç saatlere kadar kalma

Neden oluyor?

Depresyonun tek bir nedeni yoktur. Ailede depresyon öyküsü, mükemmeliyetçi ya da kaygılı bir mizaç, kayıplar, zorbalık, arkadaş ilişkilerinde kırılmalar, aile içi çatışmalar, sınav baskısı ve uzun süreli uykusuzluk riski artırır. Kız ergenlerde daha sık görülür. Bazen de görünürde hiçbir neden yokken başlar; bu, gencin "nankör" ya da "şımarık" olduğunu göstermez.

Gencimle nasıl konuşmalıyım?

Öğüt vermek yerine dinlemeye ağırlık verin. "Son zamanlarda seni çok yorgun ve üzgün görüyorum, merak ediyorum" gibi gözleme dayalı, suçlamayan bir cümle kapıyı açar. Gencin anlattıklarını küçümsemeyin ("Bunu mu dert ediyorsun?") ve hemen çözüm sunmaya çalışmayın. Arabada yolculuk, yürüyüş ya da birlikte yemek hazırlamak gibi göz göze oturmanın gerekmediği anlar, gençlerin daha rahat konuştuğu zamanlardır.

Psikiyatrist ne önerir?

Hafif ve orta şiddetteki depresyonda ilk tercih psikoterapidir. Bilişsel davranışçı terapide genç, kendisi ve geleceğiyle ilgili olumsuz düşüncelerini fark eder ve onları sınar; keyif veren etkinlikleri adım adım hayatına geri koyar. Kişilerarası terapi ise arkadaş ve aile ilişkilerindeki sorunlara odaklanır.

Orta-ağır depresyonda ya da terapiye yeterli yanıt alınamadığında çocuk ergen psikiyatristi ilaç tedavisi önerebilir. İlacın etkisi genellikle iki ila altı hafta içinde başlar. Tedavinin ilk haftalarında ve doz değişikliklerinde genç daha yakından izlenir; ilaç asla kendiliğinden kesilmez.

Ne zaman beklemeden yardım istenir?

Depresyon okulda nasıl fark edilir?

Öğretmenler çoğu zaman ergen depresyonunun ilk işaretlerini görenlerdir: derslere geç kalma ya da devamsızlık, ödevleri teslim etmeme, sınıfta başını sıraya koyma, eskiden katıldığı etkinliklerden çekilme ve notlarda belirgin düşüş. Bu işaretler tembellik ya da disiplinsizlik olarak yorumlandığında genç daha da yalnızlaşır.

Okul rehberlik servisiyle iş birliği, tedavi sürecinde gencin yükünü hafifletir. Geçici olarak ödev ve sınav takviminin esnetilmesi, gencin güvendiği bir öğretmenle düzenli kısa görüşmeler yapması ve sınıf içinde mahcup edilmemesi iyileşmeyi destekler. Bilginin hangi ölçüde okulla paylaşılacağı ise gençle ve aileyle birlikte kararlaştırılır.

İyileştikten sonra depresyon geri döner mi?

Ergenlikte geçirilen bir depresyon dönemi, ileride yeni dönemler açısından riski artırır. Bu nedenle belirtiler düzeldikten sonra da tedavi bir süre sürdürülür; ilaç kullanılıyorsa birkaç ay daha devam edilmesi ve azaltmanın hekimle planlanması önerilir. Erken bırakmak, depresyonun geri dönme olasılığını artırır.

Genç ve aile, belirtilerin geri döndüğünü gösteren erken işaretleri birlikte not edebilir: uykunun yeniden bozulması, arkadaşlardan çekilme, sinirlilikte artış, derslere ilginin azalması gibi. Düzenli uyku, haftanın birkaç günü fiziksel etkinlik, arkadaşlarla görüşme ve keyif veren uğraşlar iyiliği korur. İşaretler fark edildiğinde erken başvurmak, yeni bir dönemi hafif atlatmayı sağlar.

Çankaya'da çocuk ergen psikiyatristine başvuru

Çankaya'da yaşayan aileler çocuk ve ergen psikiyatrisi polikliniklerine ya da çocuk ergen psikiyatristlerinin muayenehanelerine randevuyla başvurabilir. İlk görüşmeye ergenin kendisinin de katılması önemlidir; gelmek istemiyorsa ebeveynler ilk görüşmeyi kendileri yapıp gencin nasıl ikna edilebileceğini uzmanla konuşabilir.