Mamak Çocuk Ergen Psikiyatristi: Ailelere Bilgi

Takıntı ve zorlantı ne demek?

Takıntılar (obsesyonlar) çocuğun zihnine istemeden gelen, rahatsız edici düşünce, görüntü ya da dürtülerdir: mikrop kapma, bir yakına kötü bir şey olması, "kötü" bir şey düşünmüş olma, her şeyin simetrik olması gerektiği gibi. Zorlantılar (kompulsiyonlar) ise bu sıkıntıyı azaltmak için yapılan tekrarlayıcı davranışlar ya da zihinsel eylemlerdir: yıkama, kontrol etme, sayma, belirli bir sırayla dokunma, aynı soruyu defalarca sorma.

Çocukluk ritüellerinden farkı nedir?

Küçük çocukların yatma saatinde aynı masalı istemesi ya da oyuncaklarını belirli bir düzende dizmesi gelişimin olağan bir parçasıdır ve çocuğa keyif verir. OKB'de ise davranışlar çocuğa keyif değil kaygı verir, günde bir saatten fazla zaman alabilir, engellendiğinde yoğun sıkıntı yaratır ve okul, uyku ya da aile yaşamını bozar. Çocuk çoğu zaman bu davranışların "saçma" olduğunu bilir ama kendini durduramaz.

Aile istemeden OKB'ye nasıl ortak olur?

Çocuğun sıkıntısını hafifletmek isteyen aileler farkında olmadan zorlantılara katılır: sürekli güvence verir ("Hayır, mikrop yok"), çocuğun istediği sırayla işleri yapar, temizlik ürünlerini sürekli yeniler ya da çocuğun kaçındığı yerlere gitmez. Bu "uyum sağlama" kısa vadede rahatlatır ama OKB'yi besler. Tedavinin önemli bir parçası, ailenin bu davranışları uzmanla birlikte planlı biçimde azaltmasıdır.

Ani başlayan OKB

Nadiren, belirtiler birkaç gün içinde çok ani ve şiddetli başlar; buna yeme kısıtlaması, ani kaygı, idrar sıklığı ve okul performansında düşüş eşlik edebilir. Bu tabloda, özellikle yakın zamanda geçirilmiş bir enfeksiyon varsa, çocuk doktoru ve nöroloji iş birliğiyle ayrıntılı tıbbi değerlendirme yapılır.

Psikiyatrist nasıl tedavi eder?

Maruz bırakma ve tepki önleme çocuklarda OKB'nin en etkili tedavisidir. Çocuk, korktuğu durumla en kolaydan en zora doğru aşamalı olarak karşılaşır ve zorlantıyı yapmadan kaygının kendiliğinden azaldığını deneyimler. Çocuklara OKB'yi dışsallaştırmak, yani ona bir ad verip "patron" gibi görmek ve "patrona karşı gelmek" de yardımcı olur.

Belirtiler orta-ağır düzeydeyse ya da terapiye yeterli yanıt alınamıyorsa çocuk ergen psikiyatristi ilaç tedavisini de önerebilir. İlaç ve terapinin birlikte kullanımı ağır vakalarda en iyi sonucu verir.

Okulda OKB

Okulda çocuk tuvaleti kullanamayabilir, ödevlerini tekrar tekrar silip yazabilir ya da sınav kâğıdını defalarca kontrol ettiği için süreyi yetiştiremeyebilir. Öğretmenin durumdan haberdar olması, çocuğun mahcup edilmeden desteklenmesini sağlar. Tedavi planı okulda da uygulanabilecek küçük adımlar içerebilir.

Çocuklarda hangi takıntılar sık görülür?

Çocuklarda en sık görülen takıntı türleri şunlardır: mikrop ve kirlenme korkusu (sık el yıkama, belirli eşyalara dokunmama), kendisine ya da ailesine kötü bir şey olacağı korkusu (kontrol etme, dua ya da sayı tekrarlama), simetri ve "tam doğru" olma ihtiyacı (eşyaları dizme, aynı hareketi doğru hissedene kadar tekrarlama) ve istenmeyen "kötü" düşünceler (bunları nötralize etmek için zihinsel ritüeller).

Bazı çocuklar sürekli güvence sorar: "Kapıyı kilitledin mi?", "Hasta olmayacağım, değil mi?". Bazıları ise eşyalarını atamaz ya da ödevlerini mükemmel olana kadar tekrar tekrar yazar. Çocuklar takıntılarını çoğu zaman utandıkları için anlatmaz; ailelerin fark ettiği şey genellikle uzayan rutinler, gecikmeler ve ritüeller engellendiğinde yaşanan yoğun sıkıntıdır.

OKB tüm aileyi nasıl etkiler?

OKB çoğu zaman yalnız çocuğu değil, bütün aileyi etkiler. Sabah rutinleri uzar, okula geç kalınır, ev içinde belirli kurallar ortaya çıkar, kardeşler de bu kurallara uymak zorunda kalır. Ebeveynler arasında "uyum sağlayalım mı, karşı mı koyalım" konusunda anlaşmazlıklar yaşanabilir; bu da evde gerginliği artırır.

Tedavinin önemli bir parçası, ailenin OKB'ye uyum davranışlarını birlikte ve aşamalı olarak azaltmasıdır. Ebeveynlerin aynı yaklaşımı benimsemesi, çocuğun kaygısını onaylarken ritüellere katılmamaları ve küçük başarıları takdir etmeleri iyileşmeyi hızlandırır. Kardeşlere de durumun yaşlarına uygun biçimde anlatılması ve onların da ihtiyaçlarının gözetilmesi önemlidir.

Mamak'ta çocuk ergen psikiyatristine başvuru

Mamak'ta yaşayan aileler takıntı ve zorlantılar için çocuk ve ergen psikiyatrisi polikliniklerine ya da muayenehanelere başvurabilir. İlk görüşmeden önce çocuğun gün içindeki tekrarlayıcı davranışlarını ve bunlara harcanan süreyi not etmek, tedavi planının kurulmasını kolaylaştırır.