Sincan Çocuk Ergen Psikiyatristi: Ailelere Bilgi

Gece alt ıslatma (enürezis) nedir?

Beş yaşından büyük bir çocuğun ayda birkaç kez ya da daha sık uykuda altını ıslatmasına enürezis denir. Okul çağına başlayan çocukların azımsanmayacak bir bölümünde görülür ve her yıl bir kısmında kendiliğinden düzelir. Çocuk hiç kuru dönem geçirmeden ıslatıyorsa birincil, en az altı ay kuru kaldıktan sonra yeniden başladıysa ikincil enürezis denir. İkincil enürezis çoğu zaman bir stres (kardeş doğumu, taşınma, okul değişikliği, aile içi sorunlar) ya da idrar yolu enfeksiyonu, kabızlık, şeker hastalığı gibi tıbbi bir nedenle ilişkilidir.

Neden olur?

Gece alt ıslatmanın en önemli nedeni kalıtımdır; anne ya da babası çocukken ıslatmış olan çocuklarda belirgin biçimde daha sık görülür. Bunun yanında gece idrar üretimini azaltan hormonun yeterince salgılanmaması, mesanenin küçük kapasitesi ve çocuğun derin uykudan dolu mesane sinyaliyle uyanamaması rol oynar. Kabızlık mesaneye baskı yaparak ıslatmayı artırabilir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivitesi olan çocuklarda alt ıslatma daha sık görülür.

Dışkı kaçırma (enkoprezis)

Dört yaşından büyük çocuğun dışkısını uygun olmayan yerlere ya da iç çamaşırına kaçırmasına enkoprezis denir. En sık neden, uzun süreli kabızlıktır: sert ve ağrılı dışkılama nedeniyle çocuk tuvaletten kaçınır, dışkı bağırsakta birikir, bağırsak genişler ve sızıntı biçiminde kaçırma olur. Çocuk çoğu zaman bunun farkına bile varmaz. Okul tuvaletlerini kullanmaktan kaçınma, aceleyle tuvalet ve lifsiz beslenme kabızlığı artırır.

Çocuğun duygusal yükü

Alt ıslatan ya da dışkı kaçıran çocuklar çoğu zaman utanç ve suçluluk yaşar; arkadaşlarında yatıya kalmaktan, kamplardan ve okul gezilerinden kaçınabilir. Alay edilmek, özgüvenini zedeler. Ailenin tepkisi bu noktada çok önemlidir: çocuk bu durumu bilerek yapmamaktadır ve azar ya da ceza sorunu artırır. Psikiyatrist, tıbbi tedavinin yanında çocuğun duygusal yükünü ve varsa eşlik eden kaygı ya da dikkat sorunlarını da ele alır.

Evde neler yapılabilir?

• Gün içinde düzenli aralıklarla, özellikle uyumadan önce tuvalete gitmesini hatırlatın.
• Akşam saatlerinde aşırı sıvı ve kafeinli içeceklerden kaçının; gün içinde ise yeterli su içmesini sağlayın.
• Kabızlığı önlemek için sebze, meyve ve tam tahıl tüketimini artırın; her gün yemeklerden sonra kısa bir "tuvalet zamanı" oluşturun.
• Kuru geceleri ve tuvalet rutinlerini basit bir takvimde işaretleyip takdir edin; ıslak geceleri cezalandırmayın.
• Çocuğu kendi çarşafını değiştirmeye cezalandırma olarak değil, sorumluluk paylaşımı olarak dahil edin.

Psikiyatrist hangi tedavileri önerir?

Önce çocuk doktoru ya da çocuk ürolojisi değerlendirmesiyle idrar yolu enfeksiyonu, şeker hastalığı ve yapısal sorunlar dışlanır. Gece alt ıslatmada en etkili yöntemlerden biri alarm tedavisidir: iç çamaşırına takılan küçük bir sensör ıslaklıkta öter ve çocuk zamanla dolu mesane sinyaliyle uyanmayı öğrenir. Gece idrar üretimini azaltan ilaçlar da, özellikle yatılı gezi gibi durumlarda, hekim önerisiyle kullanılabilir. Dışkı kaçırmada ise önce birikmiş dışkı temizlenir, ardından düzenli tuvalet alışkanlığı, beslenme düzenlemesi ve gerekirse dışkı yumuşatıcılarla kabızlık tedavi edilir. Eşlik eden kaygı, dikkat eksikliği ya da aile içi stres varsa psikiyatrik destek planlanır.

Gündüz ıslatma neden olur?

Gündüz idrar kaçırma, gece ıslatmadan farklı nedenlere bağlı olabilir. Oyuna dalan çocuğun tuvaleti son ana kadar ertelemesi, mesanenin aşırı aktif çalışması, kabızlık, idrar yolu enfeksiyonu ve okul tuvaletlerini kullanmaktan kaçınma sık nedenlerdir. Çocuk aniden ve sık tuvalet ihtiyacı hissedebilir, bacaklarını çaprazlayarak ya da çömelerek tutmaya çalışabilir.

Gündüz ıslatmada mutlaka çocuk doktoru ya da çocuk ürolojisi değerlendirmesi yapılmalıdır. Tedavide gün içinde iki-üç saatte bir planlı tuvalet molası, yeterli sıvı alımı, kabızlığın tedavisi ve okul tuvaletlerinin kullanımına yönelik destek yer alır. Öğretmenin bilgilendirilmesi, çocuğun gerektiğinde izin isteyebilmesini kolaylaştırır.

Yatılı gezilerde ve misafirlikte ne yapılabilir?

Alt ıslatan çocuklar için okul kampları, arkadaşlarda yatıya kalma ve akraba ziyaretleri büyük bir kaygı kaynağıdır. Bu nedenle bu etkinliklerden kaçınabilirler; bu da sosyal yaşamlarını kısıtlar. Önceden yapılacak küçük hazırlıklar çocuğun bu etkinliklere katılmasını kolaylaştırır.

Emici gece iç çamaşırları, yedek pijama ve uyku tulumuna konacak koruyucu bir örtü pratik çözümlerdir. Güvenilen bir öğretmen ya da refakatçiyle önceden gizlice konuşmak, gece çocuğun sessizce uyandırılmasını sağlayabilir. Bazı durumlarda hekim, yalnızca bu özel geceler için kısa süreli ilaç kullanımını önerebilir. Amaç çocuğun alt ıslatma yüzünden sosyal yaşamdan geri kalmamasıdır.

Sincan'da çocuk ergen psikiyatristine başvuru

Sincan'da yaşayan aileler alt ıslatma ve dışkı kaçırma sorunları için çocuk ve ergen psikiyatrisi polikliniklerine ya da muayenehanelere başvurabilir. Başvurudan önce iki hafta boyunca ıslak ve kuru geceleri, gün içindeki tuvalet sıklığını ve dışkılama düzenini not etmek değerlendirmeyi hızlandırır.