Altındağ Çocuk Ergen Psikiyatristi: Ailelere Bilgi

Kendine zarar verme nedir?

Kendine zarar verme, kişinin ölmek amacı taşımadan bedenine bilerek zarar vermesidir: kesme, çizme, yakma, kendine vurma, yaraları kaşıyarak iyileşmesini engelleme gibi. En sık ergenlik döneminde başlar. Gençler bu davranışı çoğu zaman öfke, utanç, boşluk, yalnızlık ya da çaresizlik gibi taşıyamadıkları duyguları anlık olarak hafifletmek için kullanır; rahatlama kısa sürer ve yerini suçluluğa bırakır, bu da döngüyü sürdürür.

Hangi işaretler fark edilebilir?

• Sıcak havalarda bile uzun kollu giyinme, bileklik ve bantlarla kolları örtme
• Açıklanamayan kesik, çizik, yanık ya da morluklar
• Odasında ya da çantasında jilet, bıçak gibi kesici aletler bulunması
• Banyoda ya da odasında uzun süre kapalı kalma
• Arkadaş ve aile ortamından çekilme, ani duygu değişiklikleri
• Sosyal medyada kendine zarar vermeyle ilgili içeriklerle ilgilenme

Fark ettiğimde ne yapmalıyım?

İlk tepkiniz çok önemlidir. Bağırmak, ağlamak, suçlamak ya da cezalandırmak gencin daha da gizlenmesine yol açar. Derin bir nefes alın, yaraların bakımını yapın (derin ya da enfekte görünen yaralarda sağlık kuruluşuna başvurun) ve sakin bir dille konuşun: "Bunu görmek beni çok üzdü ama sana kızgın değilim. Bu kadar zorlandığını bilmek istiyorum." Gencin anlatmaya hazır olmayabileceğini kabul edin; amaç ilk konuşmada her şeyi çözmek değil, kapıyı açık tutmaktır. Kısa süre içinde bir çocuk ergen psikiyatristinden randevu alın.

Arkasında ne olabilir?

Kendine zarar veren gençlerde depresyon, kaygı bozuklukları, travma, zorbalık, yeme bozuklukları ve duygu düzenleme güçlüğü sık görülür. Aile içi çatışmalar, arkadaş ilişkilerinde kopmalar, romantik ilişkilerin bitmesi ve akademik baskı tetikleyici olabilir. Bazen akran grubunda ya da sosyal medyada bu davranışın "bulaşması" da rol oynar. Psikiyatrist, davranışın kendisiyle birlikte bu altta yatan nedenleri de ele alır.

Psikiyatrist nasıl yardımcı olur?

İlk görüşmede güvenlik değerlendirmesi yapılır: davranışın sıklığı, yöntemi, intihar düşüncesi olup olmadığı ve gencin destek kaynakları ele alınır. Genç ve ailesiyle birlikte yazılı bir güvenlik planı hazırlanır: kriz anında fark edilecek işaretler, gencin kendi başına yapabileceği sakinleşme yolları, arayabileceği kişiler ve evde kesici aletlerle ilaçların güvenli saklanması.

Diyalektik davranış terapisi temelli beceri çalışmaları, gençlere yoğun duyguları zarar vermeden düzenlemeyi, sıkıntıya dayanmayı ve ilişkilerde kendini ifade etmeyi öğretir. Eşlik eden depresyon ya da kaygı varsa ilaç tedavisi de gündeme gelebilir. Aile görüşmeleri, evdeki iletişimi güçlendirir.

Kriz anında kullanılabilecek beceriler

• Yüzü soğuk suyla yıkamak ya da elde buz tutmak gibi bedeni hızla sakinleştiren yöntemler
• Kısa ve yoğun bir egzersiz: merdiven çıkmak, yerinde koşmak
• Duyguyu yazmak ya da çizmek, sevilen bir müziği dinlemek
• Güvenilen bir kişiyi aramak ya da yanına gitmek

Acil durumlar

Sosyal medya kendine zarar vermeyi etkiler mi?

Bazı sosyal medya içerikleri kendine zarar vermeyi olağanlaştırabilir ya da yöntemler hakkında bilgi yayabilir. Kendine zarar veren gençlerin bir kısmı benzer deneyimleri olan kişilerle çevrim içi gruplarda bir araya gelir; bu, bir yandan yalnızlık duygusunu azaltırken öte yandan davranışın sürmesine katkıda bulunabilir.

Gencin hangi içeriklerle karşılaştığını yargılamadan konuşmak, zararlı içerikleri bildirme ve engelleme yollarını birlikte öğrenmek ve gerekirse belirli hesaplardan uzaklaşmak önemlidir. Tamamen yasaklamak çoğu zaman gizli kullanıma yol açar; bunun yerine güvenli ve destekleyici çevrim içi kaynaklara yönlendirmek ve gerçek hayattaki destek bağlarını güçlendirmek daha etkilidir.

Aile ve kardeşler için destek

Bir gencin kendine zarar verdiğini öğrenmek ebeveynlerde korku, suçluluk, öfke ve çaresizlik yaratır. Ebeveynlerin bu duygularla baş edebilmesi, genç için de en iyi desteğin sağlanmasına yardım eder. Ebeveynler kendi aralarında ve gerektiğinde bir uzmanla duygularını konuşabilmeli, gencin tedavisinde sorumluluğu birlikte paylaşmalıdır.

Kardeşler de durumdan etkilenebilir; kaygı, kıskançlık ya da kendilerinin geri planda kaldığı duygusu yaşayabilirler. Kardeşlere yaşlarına uygun, sakin bir açıklama yapmak, sorularını cevaplamak ve onlarla da baş başa zaman geçirmek önemlidir. Aile içinde açık iletişimin sürdürülmesi, sorunun bir "sır" hâline gelmesini önler ve iyileşme sürecini kolaylaştırır.

Altındağ'da çocuk ergen psikiyatristine başvuru

Altındağ'da yaşayan aileler kendine zarar verme davranışı fark ettiklerinde çocuk ve ergen psikiyatrisi polikliniklerine ya da muayenehanelere kısa süre içinde başvurmalıdır. Randevu beklenirken gencin yalnız kalmamasına, kesici aletlerin ve ilaçların ulaşamayacağı yerde saklanmasına dikkat edilmelidir.