Çocuğunuzla her gün aynı konularda tartışıyor, öfke nöbetleri karşısında ne yapacağınızı bilemiyor ya da gencinizle iletişim kurmakta zorlanıyorsanız, ebeveyn danışmanlığı size yol gösterebilir. Bu sayfada anne babaların bir çocuk ergen psikiyatristine en sık sorduğu ebeveynlik sorularını yanıtlıyoruz.
Ebeveyn danışmanlığı yalnızca “sorunlu” çocukların aileleri için değildir. Çocuk yetiştirmenin zorlu anlarında desteğe ihtiyaç duyan her ebeveyn için uygundur. Danışmanlığın sık konuları şunlardır:
İlk görüşmede psikiyatrist ailenin yapısını, çocuğun gelişim öyküsünü, günlük yaşamın nasıl geçtiğini ve zorlukların ne zaman ve nasıl başladığını dinler. Ebeveynlerin şimdiye kadar neler denediği, nelerin işe yaradığı ve nelerin yaramadığı konuşulur. Görüşmenin sonunda bir ya da iki öncelikli hedef seçilir. Her şeyi aynı anda değiştirmeye çalışmak yerine küçük ve ulaşılabilir hedeflerle başlamak, hem ebeveynin hem çocuğun başarı duygusunu artırır.
Öfke nöbetleri, özellikle iki ile beş yaş arasındaki çocuklarda gelişimin olağan bir parçasıdır. Ancak sık, uzun ya da şiddetli olduğunda ebeveynleri çok zorlayabilir. Aşağıdaki tablo, nöbetin farklı aşamalarında işe yarayan tutumları özetler:
| Aşama | Yardımcı olan tutum |
|---|---|
| Nöbet öncesi | Yorgunluk, açlık ve aşırı uyaranı önlemek; geçişleri önceden haber vermek |
| Nöbet sırasında | Sakin kalmak, çocuğun güvenliğini sağlamak, uzun açıklamalardan kaçınmak |
| Nöbet sırasında | Nöbet nedeniyle istenen şeyi vermemek |
| Nöbet sonrası | Çocuk sakinleşince kısa bir konuşma; duyguyu adlandırmak |
| Günlük yaşamda | Olumlu davranışları sık fark etmek, birlikte keyifli zaman geçirmek |
Nöbetler beş yaşından sonra da sık sürüyor, kendine ya da başkalarına zarar verme içeriyorsa ya da başka gelişimsel kaygılar eşlik ediyorsa bir değerlendirme yapılması önerilir.
Ekran kullanımı, bugün ailelerin en sık tartıştığı konulardan biridir. Etkili bir ekran planı için şu adımlar önerilir:
Ergenlik döneminde pek çok ebeveyn, çocuğuyla arasındaki iletişimin koptuğunu hisseder. Genç odasına kapanır, sorulara kısa yanıtlar verir, her konuşma tartışmaya dönüşür. Ergenle iletişimi güçlendirmek için şu yöntemler yardımcı olabilir: Sorgu gibi sorular yerine gencin ilgi alanlarına merak göstermek, araba yolculuğu ya da yürüyüş gibi yan yana olunan anlarda sohbet açmak, gencin görüşlerini hemen eleştirmek yerine önce dinlemek ve kuralları onunla birlikte konuşarak belirlemek. Gencin özel alanına saygı göstermek, güvenin temelidir; ancak güvenlik söz konusu olduğunda ebeveynin sınır koyması gerekir.
Ebeveynlerin çocuk yetiştirme konusundaki görüşleri çoğu zaman farklıdır. Bu farklılıkların çocuğun önünde tartışılması ya da kuralların ebeveyne göre değişmesi, çocuğun kafasını karıştırır. Danışmanlıkta ebeveynlerin her birinin bakış açısı dinlenir ve evde uygulanacak birkaç temel kural üzerinde uzlaşı aranır. Ebeveynlerin anlaşmazlıklarını çocuk olmadan konuşmaları ve çocuğun önünde birbirlerini desteklemeleri önerilir.
Kardeşler arasındaki küçük anlaşmazlıklar olağandır ve çocuklara sorun çözmeyi öğretir. Ancak kavgalar sık, şiddetli ya da hep aynı çocuğun hedef alındığı bir hâl aldıysa ebeveynin müdahalesi gerekir. Her kavgada kimin haklı olduğunu bulmaya çalışmak yerine, kuralları önceden açıkça belirlemek daha etkilidir: “Bizim evde vurmak yok”, “Oyuncak paylaşımında sıra var” gibi. Kardeşlerin uyum içinde oynadığı anlar fark edilip takdir edildiğinde, olumlu etkileşimler artar. Her çocukla ayrı ayrı geçirilen kısa ve düzenli zamanlar, kardeşler arasındaki rekabeti de azaltır.
Sabah hazırlıkları pek çok ailede gerginliğin en yoğun olduğu andır. Akşamdan okul çantasını ve kıyafetleri hazırlamak, sabah rutinini resimli bir çizelgeyle göstermek, kalkış saatini birkaç dakika öne çekmek ve ekranı sabahları tamamen kapalı tutmak işe yarar. Çocuğun rutini kendi başına tamamladığı sabahlar fark edilip takdir edilir. Ebeveynlerin sabahları sakin bir ses tonunu korumaya çalışması, çocuğun da güne daha sakin başlamasını sağlar.
Evet, özellikle zorlayıcı bir dönemden geçen ya da özel gereksinimli bir çocuğu büyüten ebeveynlerde tükenmişlik sık görülür. Sürekli yorgunluk, sabırsızlık, çocuğundan uzaklaşma isteği ve suçluluk duygusu tükenmişliğin işaretleri olabilir. Bakım yükünün paylaşılması, kısa da olsa düzenli dinlenme zamanları yaratılması ve gerektiğinde ebeveynin kendisi için destek alması önemlidir. Kendinize iyi bakmanız, çocuğunuza verebileceğiniz en değerli desteklerden biridir.
Ebeveyn danışmanlığı genellikle 6 ile 12 görüşme arasında sürer. Görüşmeler başlangıçta haftada bir, ilerleyen dönemde iki haftada bir yapılır. Pek çok aile, birkaç hafta içinde evdeki havada değişiklik fark eder. Kalıcı değişiklikler ise yeni yaklaşımların aylarca tutarlı biçimde uygulanmasını gerektirir.
Evet. Çocuğun kaygı, takıntı ya da depresyon gibi bir sorunu varsa, çocuğa yönelik bilişsel davranışçı terapi ile ebeveyn danışmanlığı birlikte yürütüldüğünde en iyi sonuç alınır. Ailenin bütününü etkileyen sorunlarda aile terapisi de plana eklenebilir. Dikkat eksikliği olan çocukların ebeveynleri için danışmanlık, DEHB tedavisinin temel parçalarından biridir.
Yeni bir kardeşin gelişi, büyük çocuğun yaşamında önemli bir değişikliktir. Bazı çocuklar bu dönemde daha küçük yaşa ait davranışlara döner, örneğin altını ıslatmaya ya da biberon istemeye başlar; bazıları ise daha çok öfke nöbeti geçirir. Bu tepkiler genellikle geçicidir. Büyük çocuğa bebeğin bakımında yaşına uygun küçük görevler vermek, onunla her gün baş başa kısa bir zaman geçirmek ve duygularını ifade etmesine izin vermek bu geçişi kolaylaştırır.
Ailenin günlük yaşamı ve zorluklar ayrıntılı konuşulur
Bir ya da iki hedef davranış seçilir
Her hafta yeni bir yöntem öğrenilir ve evde denenir
Neyin işe yaradığı birlikte gözden geçirilir
Hayır. Destek istemek, çocuğunuz için en iyisini isteyen sorumlu bir ebeveyn olduğunuzu gösterir.
Çoğu zaman ilk görüşmeler yalnızca ebeveynlerle yapılır; gerekirse çocukla da tanışılır.
Hayır. Yeni bir davranışı başlatmak için verilen kısa süreli ödüller, önceden belirlenmiş ve davranışa bağlı olduğunda etkili bir öğretim aracıdır.
Hayır. Fiziksel ceza uzun vadede saldırganlığı ve davranış sorunlarını artırır; ebeveyn ile çocuk arasındaki güveni zedeler.
Evet. Ebeveyn danışmanlığı görüşmelerinin önemli bir kısmı görüntülü olarak yapılabilir.
Öfke anında söylenen bu tür sözler çoğu zaman o anki yoğun duygunun ifadesidir. Sakin kalıp duyguyu adlandırmak, örneğin “Şu an bana çok kızgınsın” demek, sözlere aşırı tepki vermekten daha yararlıdır.
Evet. Ebeveynlerin kendi çocukluk deneyimleri, ebeveynlik tarzlarını etkileyebilir. Danışmanlıkta bu farkındalık, yeni ve bilinçli seçimler yapmanın bir başlangıç noktası olur.
Randevu öncesi kontrol listesi ve iletişim bilgileri iletişim sayfamızda.