Çocuğunuzun sarsıcı bir olaydan sonra yaşadığı korkular, kâbuslar ve kaçınmalar için bir çocuk ergen psikiyatristi EMDR önerdiyse, bu yöntemin nasıl işlediğini ve çocuğunuz için ne anlama geldiğini merak etmeniz çok doğal. Bu sayfada ebeveynlerin EMDR hakkında en sık sorduğu soruları yanıtlıyoruz.
EMDR, sarsıcı bir yaşantının ardından zihinde canlılığını koruyan anıların, göz hareketleri, dokunma ya da ses gibi sağ ve sol tarafı sırayla uyaran yöntemler eşliğinde yeniden işlenmesine dayanan bir terapidir. Travma sonrası stres belirtilerinin tedavisinde etkili yöntemlerden biri olarak kabul edilir ve çocuklarda da uygulanır.
EMDR özellikle şu durumlarda çocuğunuz için uygun olabilir:
Çocuğunuz seans boyunca uyanıktır, ne olduğunun farkındadır ve istediği an durdurabilir. İşleme aşamasında çocuktan sarsıcı anının bir görüntüsünü ya da bir anını aklında tutması istenir. Bu sırada terapistin elini ya da bir ışığı gözleriyle izler, dizlerine sırayla dokunulur ya da kulaklıktan sırayla sesler duyar. Her kısa diziden sonra çocuğa “Şimdi ne fark ettin?” diye sorulur. Bazı çocuklar yeni bir görüntü, bazıları bir duygu, bazıları bedenlerinde bir his fark eder. Seans boyunca anıyla ilgili rahatsızlık genellikle yavaş yavaş azalır. Her seans, çocuğun sakin ve güvende hissettiği bir şekilde bitirilir.
Okul öncesi yaştaki çocuklar yaşadıklarını anlatmakta zorlanır ve dikkat süreleri kısadır. Bu nedenle EMDR onların gelişim düzeyine göre uyarlanır:
| Yetişkin uygulaması | Küçük çocuklarda uyarlama |
|---|---|
| Anıyı sözlü olarak tanımlama | Anıyı resim, oyun ya da ebeveynin anlattığı bir hikâye olarak çalışma |
| Uzun uyaran dizileri | Kısa diziler ve sık molalar |
| Rahatsızlığı 0–10 arası puanlama | El genişliğiyle ya da yüz ifadeli kartlarla gösterme |
| Terapistin elini izleme | Kukla, oyuncak ya da kelebek dokunuşu |
| Bireysel seans | Ebeveynin seansta bulunması |
Ebeveynler seanstan önce terapistle birlikte çocuğun yaşadığı olayı basit bir hikâyeye dönüştürür. Seansta bu hikâye anlatılırken çocuk ebeveyninin kucağında oturabilir ve iki yönlü dokunuşlar uygulanır.
Süre, olayın türüne ve çocuğun durumuna göre değişir. Tek bir olaya bağlı belirtilerde, hazırlık seanslarıyla birlikte toplam birkaç seans yeterli olabilir. Birden fazla ya da uzun süreli travmalarda süreç daha uzundur ve hazırlık aşamasına daha fazla zaman ayrılır. Seanslar çocuğun yaşına göre 45 ile 60 dakika arasında sürer ve genellikle haftada bir yapılır.
İşleme seanslarından sonra birkaç gün boyunca çocuğunuzda şu değişiklikler görülebilir:
Bu tepkiler işlemenin devam ettiğini gösterir ve genellikle kısa sürede geçer. Seans gününü sakin geçirmek, akşam yoğun programlardan kaçınmak ve gözlemlerinizi bir sonraki seansta terapistle paylaşmak önerilir.
Her iki yöntem de çocuk ve ergenlerde travma sonrası stres belirtilerinde etkilidir. Travma odaklı bilişsel davranışçı terapi, daha yapılandırılmış bir programla ilerler, ebeveyn seanslarını ve çocuğun olayı adım adım anlattığı bir hikâye çalışmasını içerir. EMDR ise olayın ayrıntılı olarak anlatılmasını gerektirmez ve bazı çocuklarda daha kısa sürede sonuç verebilir. Seçim; çocuğun yaşına, travmanın türüne, çocuğun ve ailenin tercihlerine ve terapistin deneyimine göre yapılır. Bazı durumlarda iki yöntemin ögeleri birlikte kullanılır.
Bazı durumlarda EMDR'ye başlamadan önce başka adımlar atılması gerekir:
Bu durumlarda önce güvenlik, duygu düzenleme ve aile desteği güçlendirilir; ardından EMDR planlanabilir.
Çocuğunuza EMDR'yi anlatırken basit ve güven verici bir dil kullanmanız yeterlidir. Küçük bir çocuğa “Seni korkutan o günü bir oyunla küçülteceğiz; ben hep yanında olacağım ve istediğin zaman durabileceksin” denebilir. Okul çağındaki bir çocuğa “Beynimiz bazen korkunç anıları bir dolapta düzgünce yerleştiremiyor; bu terapi o anıyı yerine koymaya yardım ediyor” gibi bir benzetme yapılabilir. Ergenlere ise yöntemin bilimsel olarak araştırıldığı, hipnoz olmadığı ve kontrolün kendisinde olacağı açıkça anlatılmalıdır. Terapistten çocuğunuza ilk seansta yöntemi kendi diliyle anlatmasını da isteyebilirsiniz.
Bazı aileler, EMDR'nin ilk seanstan itibaren zor anılarla başlayacağını düşünür. Oysa hazırlık aşaması sürecin en önemli bölümlerinden biridir. Bu aşamada çocuk bir güvenli yer imgesi oluşturur, yavaş nefes almayı ve bedenini sakinleştirmeyi öğrenir, seansı durdurmak için bir işaret belirler. Bu beceriler hem seanslarda hem de günlük yaşamda, örneğin bir hatırlatıcıyla karşılaştığında, çocuğun kendini yatıştırmasına yardım eder. Uzun süreli ya da tekrarlayan travma yaşamış çocuklarda hazırlık aşaması birkaç hafta sürebilir.
Travma belirtileri azaldıkça çocuğun dikkati, uykusu ve enerjisi de toparlanır; bu nedenle pek çok çocukta okul performansı da olumlu yönde etkilenir.
Çocuk ergen psikiyatristi, önce çocuğun belirtilerini değerlendirir ve travma sonrası stres bozukluğu tanısını koyar. Eşlik eden depresyon, kaygı, dikkat sorunları ya da uyku bozukluklarını da değerlendirir. EMDR'nin çocuk için uygun olup olmadığına karar verir, terapistle iş birliği yapar ve gerektiğinde ilaç tedavisi gibi ek destekleri planlar. Travma tepkileri hakkında ayrıntılı bilgi için travma sonrası stres sayfamıza bakabilirsiniz.
Küçük çocukların seanslarında bulunan ebeveynlerden genellikle sakin ve destekleyici bir varlık olmaları istenir. Çocuğa yön vermek, sorular sormak ya da “Korkma, bir şey yok” gibi cümleler kurmak yerine, onun yanında sessizce durmak ve gerektiğinde elini tutmak yeterlidir. Seans öncesinde terapistle kısa bir görüşme yaparak seansın nasıl ilerleyeceğini ve neler beklenebileceğini önceden öğrenmek, ebeveynin kendi kaygısını da belirgin biçimde azaltır.
Güven ilişkisi ve sakinleşme becerileri kurulur
Çalışılacak anı ve tetikleyiciler belirlenir
İki yönlü uyaranlarla kısa diziler uygulanır
Olumlu inançlar ve günlük yaşama dönüş desteklenir
Hayır. Çocuk seans boyunca tamamen uyanıktır, ne olduğunun farkındadır ve kontrol her zaman ondadır.
Hayır. Çocuk olayı hatırlamaya devam eder, ama anı artık yoğun korku uyandırmaz.
Evet. Ergenler yetişkin uygulamasına yakın bir biçimde EMDR'den yararlanabilir.
Bazı durumlarda görüntülü yapılabilir; ancak çocuklarda yüz yüze seanslar genellikle tercih edilir.
Evet. Gerekli durumlarda ilaç tedavisiyle birlikte uygulanabilir.
Duyguların ortaya çıkması işlemenin bir parçası olabilir. Terapist çocuğun sıkıntısını yakından izler, gerektiğinde mola verir ve seansı güvenli bir duyguyla bitirir.
Genellikle her çocukla ayrı çalışılır; çünkü her çocuğun anısı ve tepkisi farklıdır.
Randevu öncesi kontrol listesi ve iletişim bilgileri iletişim sayfamızda.